Emekli olduktan sonra geçim derdiyle çalışmaya devam eden milyonlarca kişiyi yakından ilgilendiren Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) sisteminde büyük bir kafa karışıklığı yaşanıyor.
HER EMEKLİ ALAMIYOR
Sanılanın aksine “her emekli çalışırken maaşını almaya devam edemiyor.” Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun’un dikkat çektiği 1 Ekim 2008 miladı, emekliler arasında adeta “ayrımcı” bir duvar örüyor.
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) dahilindeki emekli aylığı bağlandıktan sonra hizmet sözleşmesi ile çalışmaya devam eden kişiler için uygulanan Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) sistemi, emeklilerin en çok merak ettiği ancak yanlış bilinen uygulamaların başında geliyor. Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, “Emekli olduktan sonra çalışanlar dikkat! SGDP herkes için geçerli değil” başlıklı köşe yazısında, emeklilik sonrası çalışma hayatına dair kuralların kişiden kişiye değiştiğini, en önemli kriterin ise “ilk sigortalılık tarihi” olduğunu belirtti.
1 EKİM 2008 MİLADI
Erdursun’un yazısına göre, emeklilikten sonra çalışmaya devam ederken uygulanacak kurallar, kişinin emekli olduğu tarihe göre değil, ilk defa sigortalı olduğu tarihe göre belirleniyor. Bu durum, aynı tarihte emekli olan iki farklı kişi için bambaşka sonuçlar doğurabilmekte.
5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 1 Ekim 2008 ve sonrasında ilk kez sigortalı olanlar için sistem oldukça katı. Erdursun, bu tarihten sonra ilk kez sisteme girenlerin, emekli olduktan sonra tekrar çalışmaya başlarlarsa emekli aylıklarının kesildiğini vurguladı. Bu kişiler hem emekli aylığı alıp hem de SGDP kapsamında çalışamıyor. Çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ödeme döneminden itibaren emekli aylıkları kesiliyor. Çalışmaları sona erdiğinde ise emekli aylıkları yeniden bağlanıyor; üstelik yeni çalışma süreleri ve ödenen primler dikkate alınarak aylıkları yeniden hesaplanıyor.
Erdursun, 2008 sonrası sigortalılar için SGDP uygulaması bulunmadığının altını çizdi.
ESKİ SİSTEM KİMLER İÇİN GEÇERLİ?
İlk kez 1 Ekim 2008 tarihinden önce sigortalı olanlar için ise eski sistem devam ediyor. Erdursun, bu kişilerin emekli olduktan sonra hizmet akdiyle çalışmaları halinde emekli aylıklarının kesilmediğini belirtti.
İşverenleri tarafından Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ödeniyor. Dolayısıyla bu gruptakiler hem emekli aylığı alabiliyor hem de çalışabiliyor.
SGDP PRİMİNİ KİM ÖDÜYOR?
Erdursun, çalışanların en çok merak ettiği SGDP yükümlülüğünün işverende olduğunu belirtti. Hizmet akdiyle çalışan emeklilerde primin yükümlüsü işverendir. Prime esas kazanç üzerinden hesaplanan yüzde 32 oranındaki SGDP, işveren tarafından SGK’ya ödeniyor ve emekli aylığından ayrıca bir SGDP kesintisi yapılmıyor.
Tarımda çalışan emekliler için ise durum farklı; kendi adına ve hesabına tarımsal faaliyette bulunan emeklilerin aylıkları kesilmiyor ve bu kişiler hakkında SGDP hükümleri uygulanmıyor. Aynı şekilde hizmet akdiyle çalışması nedeniyle emekli olduktan sonra kendi adına tarımsal faaliyette bulunanlar için de aylık kesintisi ve SGDP uygulaması söz konusu değil.
YURT DIŞI, KAMU VE ÖZEL DURUMLAR
Erdursun diğer emekli gruplarına ilişkin şu bilgileri verdi:
“Yurt dışında çalışanlar: Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelerde Türk işverenler tarafından yurt dışına götürülen emeklilerden SGDP kesilmiyor. Bu kişiler adına yalnızca kısa vadeli sigorta kolları ile Genel Sağlık Sigortası (GSS) primi ödeniyor.
Kamu kurumları: 5335 sayılı Kanun gereği, 1 Ocak 2005 tarihinden sonra kamu kurumlarında göreve başlayan emekliler aylıklarını kestirmeden çalışamıyor. Bu kişiler hakkında SGDP uygulanmıyor, normal sigortalılık hükümleri uygulanıyor ve emekli aylıkları kesiliyor. Ancak kanunlarda açıkça istisna tanınan görevler bu uygulamanın dışında tutuluyor.
Yurt dışı borçlanması: 3201 sayılı Kanun kapsamında yurt dışı hizmetlerini borçlanarak emekli olanlar için 19 Haziran 2012’de yapılan düzenlemeyle, Türkiye’de çalışmaları halinde SGDP kapsamında çalışmalarına imkân sağlandı.
Harp ve vazife malulleri: Bu kişiler çalışmaya başladıklarında çoğu durumda aylıkları kesilmiyor. Haklarında iş kazası ve meslek hastalığı sigortası hükümleri uygulanıyor, istemeleri halinde uzun vadeli sigorta kollarına tabi olabiliyorlar ve bu gruptakilerden genel sağlık sigortası primi alınmıyor.”
Erdursun, SGDP ödenen sürelerin emeklilik için sigortalılık süresine eklenmediğini, hizmet birleştirmesinde dikkate alınmadığını ve primlerin toplu olarak geri verilmediğini belirtti. Ancak 4/a kapsamında çalışan emekliler için iş kazası ve meslek hastalığı sigortası haklarının devam ettiğini ifade etti.
